Fernando Savater (2005) De moed om te kiezen. Een filosofie van de vrijheid . Utrecht: Ervan J. Bijleveld.

Mijn nichtje van vierentwintig durft niet meer naar recepties te gaan. ‘Dan staat daar zo'n groot buffet met allemaal van die lekkere hapjes en dan durf ik niet te kiezen', zegt ze. ‘Dus blijf ik maar liever weg.'

Ik vroeg mij af of ze wat zou hebben aan het boek De moed om te kiezen van de Spaanse filosoof Fernando Savater.

Als ze de moed heeft om het boek te lezen – want makkelijk is het niet, zeker niet in het begin -, denk ik dat ze weer met plezier naar recepties gaat. Of er misschien voor kiest om juist niet te gaan. Maar dan zal het haar niet dwars zitten, omdat ze weet dat ze daarvoor kiest.

Het boek geeft je echt zin om te kiezen. Door te kiezen ontwerp je jezelf, zegt Savater. Dat je vaak niet kunt overzien waar je keuzes toe leiden, hoort erbij. Daar moet je niet bang voor zijn. Vandaar dat hij spreekt over de moed om te kiezen.

Als mens ben je onaf. Je levensloop ligt niet vast. Door de keuzes die je maakt vul je je leven in. En hoe meer je zelf kunt kiezen, hoe meer mens je bent. Dat is in een notendop de visie van Savater.

Savater gaat vooral in op de vraag wat kiezen nou eigenlijk is, en wat belangrijke dingen zijn om voor te kiezen. Hoe je tot een keuze komt, is voor hem minder van belang.

Kiezen is volgens Savater vrijheid in actie. Kiezen doe je door de werkelijkheid te evalueren, alternatieven te zoeken en beslissingen te nemen. Maar hoe je ook nadenkt over je keuzes, het blijft gokken. Dat komt omdat de noodzaak om te handelen groter is dan de mogelijkheid om te weten, zoals de filosoof Kant dat verwoordt. Je moet wat doen, zonder dat je kunt overzien waar het toe leidt. Maar dat ontslaat ons niet van de plicht om zo goed mogelijk na te denken over onze keuzes.

Voor wie ervoor kiest om te kiezen heeft Savater nog een paar tips. Kies altijd voor de waarheid, zegt hij. Al is het niet altijd mogelijk te bepalen wat de waarheid is, je kunt er wel voor kiezen trouw te blijven aan je zintuigen en je verstand. Wie zich laat meevoeren door wat hij niet kan bevatten geeft dat wat hem tot mens maakt uit handen.

Kies ook voor genot. Wie geniet, ervaart wat het leven te bieden heeft. Al moet je wel beseffen dat niet alles wat ons in eerste instantie aantrekkelijk lijkt verenigbaar is met wie we zijn en hoe we in elkaar zitten.

En kies voor de politiek. Kies ervoor een actief burger te zijn. Dat wil zeggen dat je er samen met anderen naar streeft het leven zodanig in te richten dat ieder zijn vrijheid behoudt. Leer luisteren, leer discussiëren, leer voor je mening op te komen, maar leer ook je mening te herzien als anderen betere argumenten hebben. Toon je niet onverschillig tegenover meningen die de vrijheid belemmeren. Kiezen voor burgerschap is voor Savater dus ook kiezen voor onderwijs waarin deze vorm van burgerschap wordt aangeleerd.

En als het gaat om moeilijke keuzes over wat we met techniek kunnen doen, moeten we kiezen voor menselijkheid dat betekent dat we kiezen voor die toepassingen die ons vermogen tot handelen en onze vrijheid vergroten.

En de laatste, en misschien wel meest definitieve keuze, is de keuze voor onzekerheid, voor de openheid van ons bestaan, voor de mogelijkheid ons zelf te ontwerpen.

Savaters pleidooi komt erop neer dat je zo goed mogelijk je verstand moet gebruiken om in vrijheid te kunnen leven. Dat is mooi. Maar hoe zit het dan met emoties, vraag je af. Geen woord daarover in dit boek. Terwijl het er toch over gaat. Want als er moed nodig is om te kiezen, dan is er ook angst die overwonnen moet worden. En hoe ga je om met die angst?

Savater roept je als het ware op om goed op te letten en gas te blijven geven om zo je eigen weg door het leven te kunnen volgen. Maar als je de neiging hebt om vaak op de rem te trappen, omdat je niet durft te kiezen, dan kun je beter even stil staan bij je emoties voor je verder gaat rijden. Maar voor een onderzoek naar je emoties moet je niet bij Savater zijn.

Maar goed, dat is zijn bedoeling niet met dit boek. Zijn boek roept je op om je eigen keuzes te maken in het leven. En dat doet het goed. Het lezen van het boek alleen al maakt je gelukkig